การถ่ายทอดภูมิปัญญาท้องถิ่น

 

การถ่ายทอดภูมิปัญญาท้องถิ่นมีรูปแบบการถ่ายทอดภูมิปัญญาที่ต่างกันไป  ซึ่งโดยส่วนใหญ่แล้วสามารถอธิบายได้ดังนี้

1. การซึมซับในวิถีชีวิต

2. การสั่งสอน การให้ความรู้

3. ลายลักษณ์อักษร

4. พิธีกรรม  ความเชื่อ

 

1. การซึมซับผ่านวิถีชีวิต

การถ่ายทอดภูมิปัญญาด้วยการซึมซับผ่านวิถีชีวิต  บางครั้งเกิดขึ้นโดยอัตโนมัติ ไม่จำเป็นต้องสอนอธิบายเป็นข้อ ๆ  แต่เกิดจากการเรียนรู้ผ่านกิจกรรมต่าง ๆ ผ่านการสังเกต ปละการปฏิบัติตาม เช่น  เทคนิคการจับปลาที่ลูกติดตามพ่อไปจับปลาเรียนรู้จนชำนาญเอง  หรือการทำอาหาร  ทำกับข้าว  หรือการหาของป่า  เห็ดป่า หรืออื่น ๆ เกิดจากการเรียนรู้ผ่านการดำรงชีวิตตามปกติจนซึมซับเป็นภูมิปัญญาที่ได้รับการถ่ายทอด 

2. การสั่งสอน การให้ความรู้

การถ่ายทอดภูมิปัญญาผ่านการสั่งสอน การให้ความรู้  ภูมิปัญญาเหล่านี้ส่วนใหญ่จะมีความละเอียดลึกซึ้ง   ซึ่งต้องเรียนรู้อย่างจริงจัง  เช่น  การถ่ายทอดภูมิปัญญาการใช้สมุนไพร  ผู้ถ่ายทอดจะต้องอธิบายสรรพคุณ  วิธีการใช้  วิธีการปรุง  วิธีการเก็บรักษาตัวยาต่าง ๆ  เพื่อให้นำภูมิปัญญาความรู้ที่ถ่ายทอดไปใช้ได้อย่างถูกต้อง

3. ลายลักษณ์อักษร

การถ่ายทอดภูมิปัญญาผ่านตัวอักษร  เป็นการถ่ายทอดที่เกิดขึ้นในยุคปัจจุบันมากที่สุด ซึ่งในอดีตการถ่ายทอดผ่านตัวอักษรผ่านตำรามีจำนวนจำกัดอยู่ในวงของผู้รู้หนังสือเท่านั้น เช่น  การบันทึกลงในคัมภีร์ใบลาน  ตำรายา  ตำราขั้นตอนพิธีกรรม  ตำราการทำนาย  ตำราภาษา  โดยผู้รู้หนังสือส่วนใหญ่จะเป็นผู้ที่บวชเรียนหรือลูกหลานของผู้มีฐานะ  ความรู้หรือภูมิปัญญาที่ผ่านการบันทึกด้วยอักษรมักจะไม่ผิดเพี้ยนจากของเดิมไปมากนัก

4. พิธีกรรม  ความเชื่อ

การถ่ายทอดภูมิปัญญาท้องถิ่นผ่านพิธีกรรมความเชื่อ  เป็นสิ่งที่เกิดขึ้นตั้งแต่ในยุคอดีตผ่านยุคสมัยมายาวนาน  ซึ่งพิธีกรรมประเพณีต่าง ๆ  ที่ถูกถ่ายทอดซึมซับผ่านขั้นตอนของพิธีกรรมแฝงไว้ด้วยภูมิปัญญาที่บรรพบุรุษต้องการให้เกิดขึ้น ยกตัวอย่าง  เช่น  การเลี้ยงผีปู่ย่า  เป็นภูมิปัญญาของบรรพบุรุษที่ต้องการปลูกฝังให้ลูกหลานมีความกตัญญู  เป็นต้น

 

 

ผู้เรียบเรียง

นิวแนวดอทเน็ต  

แหล่งสร้างสรรค์การเรียนรู้  เพื่อการส่งเสริมอาชีพ

วันที่โพส

 

16 พฤศจิกายน  พ.ศ. 2557